İlklerle Türk Anayasal Tarihi

  • Dünya tarihindeki ilk anayasal nitelikteki belge
    • 1215 tarihli Magna Carta Libertatum
  • Tarihte ilk yazılı anayasa ⇒ 1787 Amerikan Anayasası;
    • ikinci Anayasa ⇒ 1791 Fransız Anayasası
  • Türk tarihinin ilk yazılı anayasası
    • Kanuni Esasi
  • Türkiye Cumhuriyetinin ilk anayasası
    • “Kanuni Esasi” ve “1921 Anayasası (1921 Teşkilatı Esasiye Kanunu)” ⇒ ÇİFT ANAYASALI DÖNEM
  • SENEDİ İTTİFAK (1808) ile
    • Padişahın yetkileri ilk defa sınırlandırılmış
  • TANZİMAT FERMANI (1839) ile
    • İlk defa kanunilik ilkesi
    • Hukuk devletine ilk adım
  • KANUNİ ESASİ (1876 ANAYASASI) ile;
    • İlk kez gerçek anlamda padişahın yetkileri sınırlandırıldı
    • İlk kez kanuni hakim güvencesi düzenlendi
    • İlk kez hakimlik teminatı ve mahkemelerin bağımsızlığı düzenlendi
    • İlk çift meclisli anayasa
  • 1909 DEĞİŞİKLİKLERİ ile
    • İlk kez çok partili hayata geçildi.
      • İlk kurulan parti: İttihat ve Terakki Fırkası
    • Meclisi Mebusanın aldığı son karar
      • Misak-i Milli
  • 1921 ANAYASASI;
    • İlk ve tek yumuşak ve çerçeve anayasa
    • İlk kez milli egemenlik ilkesi
  • 1923 DEĞİŞİKLİKLERİ
    • «Türkiye Devletinin şekl-i Hükûmeti, Cumhuriyettir”
    • «Resmî lisanı Türkçedir»
    • «Türkiye Devleti’nin dini, dîni İslâm’dır»
  • 1924 ANAYASASI 
    • İlk sert anayasamız
    • İlk kez değiştirilemez maddeye yer verilmiştir.
    • İlk kez çoğunlukçu demokrasi anlayışı
    • 1928  Resmi din (din-i İslam ibaresi) à anayasadan çıkarılmış
    • 1930 ⇒ Belediye seçimleri kadınlar oy
    • 1933 ⇒ Muhtarlık seçimleri kadınlar oy
    • 1934 ⇒ Kadınlara seçme ve seçilme hakkı
    • İlk kez Genel oy ilkesi benimsenmiş
    • 1937 ⇒ Laiklik ilkesi + Atatürk İlke ve İnkılapları + Kamulaştırma
    • 1945 ⇒ Anayasanın dili sadeleştirilmiş
    • 1946 ⇒ Tek Dereceli Seçim Sistemi + İlk çok partili seçimler
    • ***Çok partili hayata geçiş:
      • İlk deneme: 1924 Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (Kazım Karabekir)
      • Deneme: 1930 Serbest Fırkası
    • 1950  ⇒ Gizli oy + Açık döküm açık sayım ilkesi à İlk demokratik seçimler
    • 1950 ⇒ Yüksek Seçim Kurulu
  • 1961 ANAYASASI
    • İlk kez kuvvetler ayrılığı ilkesi kabul edilmiştir.
    • En özgürlükçü Anayasamız.
    • İlk kez çoğulcu demokrasi anlayışı
    • İlk kez sosyal devlet ilkesi benimsenmiş
    • İlk kez milli devlet ilkesi benimsenmiş
    • İnsan haklarına dayalı devlet ilkesi benimsenmiş
    • İlk kez siyasi partilerin demokrasinin vazgeçilmez unsuru olduğu yazılmış
    • İlk kez Diyanet İşleri Başkanlığı anayasada düzenlenmiş
    • İlk kez Anayasa Mahkemesi (AYM) kurulmuş
      • Anayasanın üstünlüğü gerçek anlamda kabul edilmiş
      • Anayasa yargısı kabul edilmiş
    • İlk kez Yüksek Hakimler Kurulu (YHK) kurulmuş
    • İlk kez Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kurulmuş
    • İlk kez Grev, sendika ve toplu iş sözleşmesi yapma hakkı getirilmiş
    • İlk kez Halk Oylaması yapılmış
    • İlk kez anayasanın başlangıç metni düzenlenmiş
  • 1961 ANAYASASI – 1971-1973 DEĞİŞİKLİKLERİ
    • Bakanlar Kuruluna
      • KHK çıkarma yetkisi
      • Vergi, resim, harçlarla ilgili düzenleme yetkisi verildi.
    • Temel haklara genel sınırlama sebepleri getirildi
    • Memurların sendika hakkı kaldırıldı
    • Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) kurulmuş
      • DGM’ler 2004’te kaldırıldı
    • Askeri Yüksek İdare Mahkemeleri (AYİM) kuruldu
      • 2017 Anayasa değişikliği ile kaldırıldı
  • 1982 ANAYASASI
    • İlk kez Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm benimsenmiştir
    • İlk kez Cumhurbaşkanı Yardımcısı
    • İlk kez Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
    • İlk kez OHAL CB Kararnamesi
    • İlk kez CB’nin yönetmelik çıkarma yetkisi
    • İlk kez Devlet Denetleme Kurulu
    • İlk kez RTÜK (2005)
    • İlk kez Kamu Denetçiliği Kurumu
    • İlk kez Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Kurumu
    • İlk kez Meclis dışından da Cumhurbaşkanı seçilebilmesi
    • İlk kez YÖK
    • İlk kez Hâkim ve Savcılar Kurulu (Eski Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu)
    • İlk kez Vakıf Üniversiteleri

 

Please follow and like us:
error

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error

Hoşunuza gitti mi? Lütfen başkalarının da görmesine yardım edin...